Osasuneko AA datuen prestakuntzarekin hasten da

Bi abiadura, bide bera: zergatik hasten den osasuneko AA datuen prestakuntzarekin

Bilbon egingo den Health Data Forum Global Hybrid Summit goi-bileraren aurretik, Ayesa Digitaleko Xabier Eroa Belausteguik azaltzen du zergatik konpondu behar dituzten osasun-erakundeek gaur egungo behar operatiboak, etorkizuneko ikerketarako, berrikuntzarako eta adimen artifizialerako beharrezko datu-oinarriak eraikitzen dituzten bitartean.

Osasunaren eraldaketa etorkizunerako bidaia gisa deskribatu ohi da. Teknologia berriak, analitika aurreratua, adimen artifiziala eta medikuntza pertsonalizatuaren gero eta eredu handinahiagoak dira haren hizkuntzaren parte. Hala ere, osasun-sistema guztiek gaur ere funtzionatu behar dute. Profesionalek tresna fidagarriak behar dituzte, pazienteek arretaren jarraitutasuna behar dute, eta erakundeek eskakizun kliniko eta operatibo konplexuei erantzuteko gai diren sistemak behar dituzte.

Ayesa Digitaleko Health merkatuko zuzendari Xabier Eroa Belausteguirentzat, ez dira elkarren aurkako lehentasunak. Bide bereko bi abiadura dira.

Hori izango da Ayesa Digitalek Bilboko Health Data Forum Global Hybrid Summit goi-bilerako Erabilera Kasuen blokean egingo duen ekarpenaren ideia nagusia. Goi-bileraren Urrezko Bazkide eta Euskadiko osasun-ekosistemako eragile aktibo gisa, Ayesak etorkizunera bideratutako berrikuntzan ez ezik, gaur egungo osasun-arreta dagoeneko sostengatzen duten azpiegituretan urteetan egindako lanean oinarritutako ikuspegia eskainiko du.

Euskadiko osasun digitalaren bilakaeratik ikastea

Ayesa Digitalek Euskadiko osasun-erakundeei lagundu die haien garapen digitalaren hainbat etapatan. Osasunaren arloan duen bezero nagusietako bat den Osakidetzarekin egindako lanak Historia Kliniko Elektronikotik Anatomia Patologiko Digitala bezalako arlo espezializatuetara heltzen da. Horrez gain, laguntza-sistemekin, elkarreragingarritasunarekin, integrazioarekin eta datuen ustiapenarekin lotutako beste proiektu batzuk ere barne hartzen ditu.

Esperientzia horrek behaketa-gune pribilegiatua eskaintzen du. Osasun digitala ez da elkarrengandik isolatutako proiektu teknologikoen segida bat. Sistemak, prozesuak, erakundeak eta jardun profesionalak zeharkatzen dituzten gaitasunen pixkanakako eraikuntza da.

Historia kliniko elektronikoa, adibidez, informazio-biltegi bat baino askoz gehiago da. Denborarekin, arreta dokumentatzeko, koordinatzeko eta hobetzeko erabiltzen den funtsezko azpiegituraren parte bihurtzen da. Era berean, Anatomia Patologiko Digitala ez da prestakin fisikoak irudi digitalekin ordezkatzea soilik. Urrutiko lankidetzarako, prozesuak berriz diseinatzeko, ikerketarako eta metodo konputazionalak aplikatzeko aukera berriak sortzen ditu.

Urrats bakoitzak datu gehiago sortzen ditu. Baina datuak pilatzeak ez du automatikoki balio handiagoa sortzen.

Eroaren arabera, hurrengo erronka osasun-erakundeek dagoeneko sortzen duten informazioaren ahalmen osoa baliatzea da. Hori lehen mailako erabilerari —arretaren zuzeneko prestazioari eta jarraitutasunari— zein ikerketako, plangintzako, berrikuntzako eta adimen artifizialeko bigarren mailako erabilerari aplikatzen zaio.

Health ekosistemako eragile aktiboa

Ayesa Digitalen esperientzia ez da osasun-eraldaketaren geruza bakar batean biltzen. Bere lanak laguntza-sistemak, elkarreragingarritasuna, integrazioa, datuak, analitika, ikerketa eta berrikuntza hartzen ditu barne. Zabaltasun hori garrantzitsua da, aurrera egiteko oztopoak oso gutxitan baitagozkio arlo bakar bati.

Adimen artifizialeko eredu itxaropentsu batek ezin du balio kliniko iraunkorra sortu hura elikatzen duten datuak koherenteak edo eskuragarriak ez badira. Teknikoki sendoa den datu-plataforma batek eragin mugatua izango du arreta-prozesuetatik deskonektatuta jarraitzen badu. Elkarreragingarritasun-proiektu batek ere ezin izango du bere helburua bete parte hartzen duten erakundeek gobernantzari, informazioaren esanahiari eta erantzukizunei buruzko irizpideak partekatzen ez badituzte.

Horregatik definitzen du Eroak Ayesa Digital Euskadiko Health ekosistemako eragile aktibo gisa: osasun-sistemaren beharrak teknologia-, datu- eta berrikuntza-gaitasunekin lotzeko gai den erakundea.

Lotura da funtsezko elementua. Osasun-sistemak ez du bereizita garatzen diren ekimen gehiago behar. Programa desberdinek modu koordinatuan aurrera egitea eta profesionalentzat, pazienteentzat, osasun-erakundeentzat eta ikertzaileentzat balio argia sortzea behar du.

Teknologia ekuazioaren parte da, baina ez da berez erantzuna.

Bi abiadura, bide bera

Bi abiaduratan lan egitearen kontzeptuak osasun digitalaren tentsio nagusietako bat adierazten du.

Lehenengo abiadurak gaur egungo beharrei erantzuten die. Osasun-sistemek arreta gaur egun sostengatzen duten plataformak mantendu eta hobetu behar dituzte, arazo operatiboak konpondu, lehendik dauden inguruneak integratu eta profesionalei eguneroko lanean lagundu.

Bigarren abiadurak etorkizuna eraikitzen du. i3Btik garatutako berrikuntza-jardueraren bidez, Ayesak adimen artifizialeko, ikerketako eta datuen ustiapen aurreratuko ikuspegi berriak probatzen ditu. Arrakasta-kasuek aukera ematen dute ingurune kontrolatu batean ezagutza garatzeko, balioa frogatzeko eta ikasitakoa pixkanaka osasun-eremura eramateko.

Bi abiadurek elkar indartu behar dute. Berrikuntzak ezin du betiko errealitate operatibotik bereizita jarraitu, baina egungo sistemek ere ezin dute hain zurrun bihurtu, ikuspegi berriak hartzea eragotz dezaten. Helburua ez da egonkortasunaren eta esperimentazioaren artean aukeratzea, baliozkotutako berrikuntza arduraz praktikara eramateko aukera emango duen bidea sortzea baizik.

Trantsizio hori askotan gutxiesten den baldintza baten mende dago: datuen prestakuntza edo data readiness.

Datuak prestatzea, AArako prestatu aurretik

Osasunaren arloko adimen artifizialak gaur egun sortzen duen interesak algoritmoak abiapuntua direla pentsaraz dezake. Praktikan, abiapuntua datuak izan ohi dira.

Ez da nahikoa informazioa erakundeko lekuren batean egotea. Eskala handiko ikerketa, analitika eta AA ahalbidetzeko, datuek eskuragarriak, normalizatuak, gobernatuak eta elkarreragingarriak izan behar dute, eta modu koherentean berrerabiltzeko prestatuta egon. Haien esanahia eta jatorria ulertu behar dira, kalitatea neurtu, sarbidea kontrolatu eta erantzukizunak argi zehaztu.

Horixe da datuen prestakuntzak praktikan esan nahi duena: informazioa prozesu operatiboaren azpiproduktu izatetik arretarako, ezagutzarako eta berrikuntzarako aktibo fidagarri bihurtzeko baldintzak sortzea.

Oinarri horiek gabe, proiektu pilotu arrakastatsu batek pilotu izaten jarrai dezake. Ahalmen teknologikoa frogatu arren, baliteke erakunde, populazio edo testuinguru kliniko desberdinetara zabaltzeko gai ez izatea. Horixe da pilotuetatik praktikara igarotzeko eredu hobeak baino zerbait gehiago behar izatearen arrazoietako bat. Datu-oinarri fidagarriek babestutako ezarpen-kultura behar da.

Ikasgai hori bereziki garrantzitsua da Osasun Datuen Europako Esparruarentzat. EHDSk osasun-datuetarako sarbidea hobetzea du helburu, bai arretarako, bai legezko bigarren mailako erabileretarako. Hala ere, araudi-azpiegiturak ez ditu erakunde guztiak automatikoki parte hartzeko prest jarriko. Erakundeek beren datuak ezagutu, haien kalitatea hobetu, estandarrak hartu eta arduraz berrerabiltzeko beharrezko gobernantza-gaitasunak garatu beharko dituzte.

Datuak partekatzea ez da arazo teknologiko bat soilik

Datuak berrerabiltzeko prestatu ondoren, hurrengo erronka sortzen da: erakunde eta esparru desberdinen artean partekatzea. Une horretan, elkarrizketa arkitekturatik eta estandarretatik harago doa.

Lege- eta araudi-oztopoek, pribatutasunak, datuen subiranotasunak, gobernantza-ereduek eta konfiantzak baldintzatzen dute zer parteka daitekeen, nork parteka dezakeen, zer helbururekin eta zer bermerekin. Gai horiek ez dira teknologia diseinatu ondoren konponduko diren oztopo gisa tratatu behar. Diseinuaren beraren parte dira.

Konfiantza bereziki garrantzitsua da, osasun-datuak partekatzea harremanen zein azpiegituren mende baitago. Pazienteek beren informazioa arduraz erabiliko dela sinetsi behar dute. Profesionalek jasotzen dituzten datuen kalitatean eta esanahian konfiantza izan behar dute. Erakundeek argitasuna behar dute erantzukizunei, baimenei eta arriskuei buruz. Ikertzaileek eta berritzaileek sarbide-mekanismo aurreikusgarriak eta gardenak behar dituzte.

Azken helburua ez da datuak zirkularaztea datuak mugitzearen mesedetan. Helburua lehendik dagoen informaziotik erabilera-kasu baliotsuak aktibatzea da, osasun-sistemak eskatzen dituen bermeak une oro mantenduz.

Erabilera-kasuetatik ezarpen-kulturara

Ayesa Digitalen ikuspegiak mezu praktiko bat eskaintzen dio Bilborako Bideari: osasun-datuen etorkizuna ez da berrikuntza adierazgarrien bidez soilik eraikiko. Egungo sistemen, prestatutako datuen, frogatutako erabilera-kasuen, gobernantza arduratsuaren eta erakundeen arteko konfiantzaren lotura diziplinatutik sortuko da.

Bi abiaduratan lan egiteak ez du esan nahi bi norabidetan bidaiatzea. Gaur egungo beharrei erantzutea esan nahi du, etorkizunerako beharrezko gaitasunak nahita eraikitzen diren bitartean.

Health Data Forum komunitatea irailaren 24an eta 25ean Bilbon biltzen denean, Xabier Eroa Belausteguiren ekarpenak osasun-erakunde guztiek erantzun beharreko galdera baten inguruan kokatzen lagunduko du eztabaida: benetan prest al daude gure datuak adimen artifizialetik, ikerketatik eta EHDStik espero dugun balioa sortzeko?

Erantzunak erabakiko du etorkizun handiko pilotuek esperimentu isolatu gisa jarraituko duten edo eguneroko osasun-arretaren parte bihurtuko diren.

Xabier Eroa Belausteguik, Ayesa Digitaleko Health merkatuko zuzendariak, Health Data Forum Global Hybrid Summit 2026 goi-bilerako Erabilera Kasuen blokean parte hartuko du. Ayesa Digital goi-bileraren Urrezko Bazkidea da.

Bilborako Bidea Health Data Forum-en editorial-saila da, Osasun Datuen Europako Esparruaren ezarpena taxutzen ari diren ideiak, esperientziak eta ikaskuntza praktikoak biltzen dituena.